Hakem Yönergesi
Bilimsel Gelişmeler Kongresi
Hakem Yönergesi
Hakemlik görevi, kongrenin bilimsel niteliğini ve akademik güvenilirliğini koruyan temel süreçlerden biridir. Hakemlerden değerlendirmelerini objektif, yapıcı, gizliliğe uygun ve etik ilkelere bağlı biçimde yürütmeleri beklenir.
Amaç ve Kapsam
Bu yönerge, Bilimsel Gelişmeler Kongresi’ne gönderilen bildirilerin hakem değerlendirme sürecinde izlenecek temel ilkeleri açıklamak amacıyla hazırlanmıştır. Hakem değerlendirme süreci bildirilerin bilimsel katkısını, özgünlüğünü, yöntemsel yeterliliğini, etik uygunluğunu, bulgularının açıklığını, tartışma gücünü ve akademik yazım kalitesini değerlendirmeyi amaçlar. Yönerge, hakem daveti, değerlendirme süreci, gizlilik, çıkar çatışması, etik ihlal şüphesi, rapor yazımı, karar önerileri ve CMT sistemi üzerinden yürütülen işlemlere ilişkin temel çerçeveyi kapsar.
Hakemlik Sürecinin Genel İlkeleri
Kongre hakemlik süreci, bilimsel yeterlilik, tarafsızlık, gizlilik, etik sorumluluk, şeffaflık ve tutarlılık ilkeleri doğrultusunda yürütülür. Değerlendirme sürecinde bildirilerin yalnızca bilimsel içeriği, yöntemsel yapısı, özgün değeri ve kongre kapsamına uygunluğu esas alınır.
Hakemler, değerlendirme sürecinde kişisel, kurumsal, akademik, ticari, siyasi veya ideolojik etkilerden bağımsız hareket etmelidir. Hakem raporları, yazarların çalışmalarını geliştirmelerine yardımcı olacak şekilde açık, gerekçeli, akademik ve yapıcı bir dille hazırlanmalıdır.
CMT Sistemi Üzerinden Değerlendirme
Hakem değerlendirme süreci CMT sistemi üzerinden yürütülür. Hakemler, kendilerine atanan bildirileri CMT hesabı aracılığıyla görüntüler, değerlendirir ve raporlarını sistem üzerinden teslim eder. Hakemler, CMT sisteminde yer alan değerlendirme formunu eksiksiz doldurmalı; puanlama, yorum ve karar önerisi alanlarını dikkatli biçimde tamamlamalıdır.
CMT sisteminde yer alan bildiri dosyaları, yazar bilgileri, hakemlik davetleri, değerlendirme formları, karar önerileri ve editöryal bildirimler gizli kabul edilir. Hakemlerin değerlendirmelerini sistem dışında iletmeleri, bildiri dosyalarını üçüncü kişilerle paylaşmaları veya yazarlarla doğrudan iletişim kurmaları uygun değildir.
Hakem Davetini Kabul veya Reddetme
Hakemler, kendilerine gönderilen değerlendirme davetini kabul etmeden önce uzmanlık alanlarını, zaman uygunluklarını ve olası çıkar çatışmalarını dikkate almalıdır. Bir hakem, yalnızca değerlendireceği bildirinin konusu hakkında yeterli akademik bilgiye ve değerlendirmeyi zamanında tamamlayabilecek uygunluğa sahipse daveti kabul etmelidir. Hakem, çalışmanın konusu kendi uzmanlık alanı dışında kalıyorsa, değerlendirme için yeterli zamanı yoksa veya çıkar çatışması bulunuyorsa, daveti reddetmelidir. Davetin reddedilmesi durumunda, mümkünse ilgili alanda yetkin alternatif hakem önerisi sunulabilir. Ancak önerilen kişinin atanıp atanmayacağı kongre yönetimi ve bilimsel kurulun takdirindedir.
Uzmanlık ve Uygunluk İlkesi
Hakemler yalnızca uzmanlık alanlarıyla ilişkili bildirileri değerlendirmelidir. Değerlendirme yapılacak konunun hakemin akademik bilgi birikimi, araştırma alanı veya mesleki deneyimiyle ilişkili olması beklenir. Hakem, bildirinin belirli bir bölümünü değerlendirebilecek ancak çalışmanın tamamı hakkında yeterli görüş bildiremeyecek durumdaysa, bu sınırlılığı raporunda veya editöre not alanında belirtmelidir. Yöntem, istatistik, veri analizi, sosyal bilimler terminolojisi, yönetim çalışmaları, etik uygunluk veya alan bilgisi açısından uzmanlık gerektiren konularda hakem, kendi yetkinlik sınırlarının farkında olmalı ve gerektiğinde editöryal ekibi bilgilendirmelidir.
Çıkar Çatışması Politikası
Hakemler, değerlendirme sürecini etkileyebilecek herhangi bir çıkar çatışması bulunması durumunda bu durumu derhal kongre editör ekibine bildirmelidir. Çıkar çatışması aşağıdaki durumları içerebilir:
- Yazarlarla yakın akademik, kişisel veya kurumsal ilişki bulunması
- Yazarlarla yakın dönemde ortak yayın, proje, danışmanlık veya iş birliği yapılmış olması
- Çalışmanın sonucundan doğrudan veya dolaylı akademik, ticari ya da kişisel menfaat sağlanması
- Çalışmaya, veri setine, projeye veya araştırma grubuna önceden doğrudan katkı sunulmuş olması
- Tarafsız değerlendirmeyi etkileyebilecek rekabet, anlaşmazlık veya kişisel yakınlık bulunması
Çıkar çatışması şüphesi bulunan durumlarda hakem değerlendirme yapmamalı ve editöryal ekibin kararını beklemelidir.
Gizlilik ve Kör Hakemlik İlkesi
Hakemlik sürecinde gizlilik esastır. Hakemler, değerlendirdikleri bildirilerin içeriğini, verilerini, yöntemlerini, bulgularını, görsellerini veya sonuçlarını üçüncü kişilerle paylaşamaz. Değerlendirme sürecinde elde edilen bilgiler kişisel akademik çalışma, ders materyali, proje, yayın, sunum veya başka herhangi bir amaç için kullanılamaz. Kör hakemlik sürecinin korunması için hakemler, yazarların kimliğini tespit etmeye çalışmamalı ve yazarlarla doğrudan iletişime geçmemelidir. Hakem raporlarında hakemin kimliğini açığa çıkarabilecek ifadeler, imzalar, kişisel bilgiler veya dosya izleri yer almamalıdır.
Hakemlerin Temel Sorumlulukları
Hakemlerden aşağıdaki sorumlulukları yerine getirmeleri beklenir:
- Değerlendirmeyi bilimsel ölçütlere ve kongre kapsamına uygun biçimde yapmak
- Raporu açık, gerekçeli, yapıcı ve akademik bir dille hazırlamak
- Yazarları kişisel olarak hedef alan, küçümseyici veya ayrımcı ifadelerden kaçınmak
- Güçlü yönleri ve geliştirilmesi gereken alanları somut biçimde belirtmek
- Yöntemsel, etik veya kaynakça sorunlarını açıkça ifade etmek
- Karar önerisini rapordaki gerekçelerle uyumlu biçimde sunmak
- Değerlendirmeyi belirtilen süre içinde tamamlamak
- Gizlilik ve çıkar çatışması ilkelerine uygun hareket etmek
Değerlendirme Ölçütleri
Hakemler bildirileri genel olarak aşağıdaki ölçütler çerçevesinde değerlendirmelidir:
Kapsam Uygunluğu
Özgünlük ve Katkı
Yöntemsel Yeterlilik
Bulguların Açıklığı
Tartışma ve Sonuç
Etik Uygunluk
Hakemler ayrıca başlık, özet, anahtar kelimeler, kaynakça, dil ve akademik anlatım kalitesini de değerlendirmelidir.
Hakem Raporu Yazım İlkeleri
Hakem raporu, yazarların çalışmayı geliştirmesine yardımcı olacak nitelikte açık, somut ve gerekçeli olmalıdır. Rapor yalnızca “uygun”, “yetersiz”, “geliştirilmeli” gibi genel ifadelerden oluşmamalı; hangi bölümde, hangi nedenle, ne tür bir geliştirme gerektiği açıkça belirtilmelidir. Hakem raporunda mümkünse aşağıdaki yapı izlenmelidir:
- Çalışmanın kısa ve tarafsız özeti
- Çalışmanın güçlü yönleri
- Temel bilimsel veya yöntemsel sorunlar
- Etik, veri, kaynakça veya benzerlik açısından dikkat edilmesi gereken noktalar
- Yazarların revizyon sırasında dikkate alması gereken somut öneriler
- Karar önerisini destekleyen kısa gerekçe
Hakemler, yazarlara yönelik yorumlar ile yalnızca editöre iletilecek gizli notları CMT sisteminde doğru alanlara yazmalıdır.
Karar Önerileri
Hakemler değerlendirme sonucunda CMT sistemi üzerinden karar önerisi sunar. Nihai karar kongre editör ekibi ve bilimsel kurul tarafından verilir. Karar önerileri genel olarak şu kategorilerde olabilir:
- Kabul: Çalışma mevcut hâliyle veya çok küçük biçimsel düzeltmelerle sunuma/yayına uygundur.
- Minör Revizyon: Çalışma bilimsel olarak uygundur; ancak sınırlı düzeltmeler gerektirir.
- Majör Revizyon: Çalışmanın önemli bilimsel, yöntemsel veya yapısal düzeltmelere ihtiyacı vardır.
- Ret: Çalışma kapsamı, özgünlük, yöntem, etik uygunluk veya bilimsel yeterlilik açısından kabul edilebilir düzeyde değildir.
Karar önerisi ile raporda sunulan değerlendirme birbiriyle tutarlı olmalıdır.
Revizyon Değerlendirmesi
Revizyon istenen bildiriler, gerekli görülmesi hâlinde aynı hakemlere veya yeni hakemlere yeniden yönlendirilebilir. Revizyon değerlendirmesinde hakemler, yazarların önceki raporda belirtilen eleştiri ve önerilere ne ölçüde yanıt verdiğini incelemelidir. Hakemler, revizyon sürecinde yeni ve zorunlu bir sorun fark etmedikçe, ilk değerlendirmede belirtilmeyen tamamen yeni talepler eklemekten kaçınmalıdır. Revizyon değerlendirmesi, çalışmanın önceki hâline göre gelişip gelişmediğini, temel sorunların giderilip giderilmediğini ve nihai karar için yeterli bilimsel olgunluğa ulaşıp ulaşmadığını ortaya koymalıdır.
Etik İhlal Şüphesi Durumunda Hakemin Sorumluluğu
Hakemler, değerlendirme sırasında etik ihlal şüphesi doğuran herhangi bir durumla karşılaşırsa, bunu CMT sistemi üzerinden editöryal ekibe bildirmelidir. Etik ihlal şüphesi oluşturabilecek durumlar şunları içerebilir:
- İntihal veya kendinden intihal
- Veri uydurma veya veri çarpıtma
- Etik kurul onayı gerektiren bir çalışmada etik onay bilgisinin bulunmaması
- Bilgilendirilmiş onam bilgisinin eksikliği
- Katılımcı veya kişisel verilerin gizliliğini ihlal eden içerikler
- Yanıltıcı yazarlık veya yazar katkılarına ilişkin şüpheler
- Kaynakların hatalı, eksik veya yanıltıcı biçimde kullanılması
- Yapay zekâ kullanımının beyan edilmemesi veya etik dışı kullanımı
Hakemler etik ihlal şüphesini doğrudan yazarlarla paylaşmamalı; bu tür bildirimleri editöryal ekibe iletmelidir.
İntihal ve Benzerlik Değerlendirmesi
Hakemler, değerlendirdikleri bildirilerde kaynak gösterilmeden kullanılan metin, veri, yöntem, tablo, şekil, görsel veya fikirler konusunda dikkatli olmalıdır. Hakemler, şüpheli benzerlik durumlarında kesin hüküm vermek yerine durumu gerekçesiyle birlikte editöryal ekibe bildirmelidir. Benzerlik oranı tek başına nihai karar ölçütü değildir. Benzerliğin niteliği, kaynağı, kapsamı ve etik açıdan sorun oluşturup oluşturmadığı editöryal değerlendirme kapsamında ele alınır. Hakemlerin kendi kaynaklarını gereksiz yere önermesi veya yazarları hakemin çalışmalarına atıf yapmaya yönlendirmesi uygun değildir.
Yapay Zekâ Kullanımına İlişkin Hakem Sorumluluğu
Hakemler, değerlendirdikleri bildirilerin gizli akademik belgeler olduğunu kabul eder. Bu nedenle bildiri dosyaları, özetler, tablolar, veriler veya hakemlik materyalleri gizlilik riski oluşturabilecek üçüncü taraf yapay zekâ araçlarına yüklenmemelidir. Yapay zekâ destekli araçlar, hakemin kendi dil düzeltmesi veya rapor metninin biçimsel iyileştirmesi amacıyla sınırlı biçimde kullanılabilir. Ancak hakemlik kararının bilimsel sorumluluğu tamamen hakeme aittir. Hakemler, yapay zekâ araçlarının ürettiği değerlendirmeleri doğrulamadan kullanmamalı ve raporlarında bilimsel olarak temellendirilmemiş ifadelere yer vermemelidir. Hakem raporu, hakemin kendi akademik değerlendirmesini yansıtmalıdır. Yapay zekâ araçları hakem yerine karar veremez ve hakem olarak gösterilemez.
Zamanında Değerlendirme ve Süre Yönetimi
Hakemlerin değerlendirmelerini CMT sisteminde belirtilen süre içinde tamamlamaları beklenir. Hakem, değerlendirmeyi belirtilen süre içinde tamamlayamayacaksa, editöryal ekibi mümkün olan en kısa sürede bilgilendirmelidir. Zamanında tamamlanmayan değerlendirmeler, kongre programı, kabul bildirimleri ve yayın süreci üzerinde gecikmeye neden olabileceğinden, hakemlerin süre yönetimine özen göstermeleri önemlidir.
Editöryal Süreç ve Nihai Karar
Hakemler bilimsel görüş ve karar önerisi sunar; ancak nihai karar kongre editör ekibi ve bilimsel kurul tarafından verilir. Editöryal ekip, hakem raporlarını, karar önerilerini, kongre kapsamını, etik uygunluğu, program kapasitesini ve bilimsel kaliteyi birlikte değerlendirerek nihai kararı oluşturabilir. Hakem raporları arasında görüş ayrılığı bulunması durumunda ek hakem görüşü alınabilir veya editöryal değerlendirme ile nihai karar verilebilir. Editöryal ekip, uygunsuz, kişisel, ayrımcı, hakaret içeren veya bilimsel gerekçeden yoksun hakem yorumlarını yazarlarla paylaşma ya da düzenleme hakkını saklı tutar.
Hakem Teşekkürü ve Katkı Belgesi
Hakemlik sürecine katkı sağlayan hakemlere, değerlendirme sürecinin tamamlanmasının ardından kongre yönetimi tarafından teşekkür belgesi veya hakemlik katkı belgesi düzenlenebilir. Belge düzenlenmesi, hakemin değerlendirme görevini zamanında, eksiksiz ve akademik standartlara uygun şekilde tamamlamasına bağlı olabilir. Hakemlerin isimleri, gerekli görülmesi hâlinde ve gizlilik ilkelerine uygun biçimde, kongre web sitesinde veya bildiri kitabında hakem/bilim kurulu listesi kapsamında yayımlanabilir.
İletişim
Hakemlik daveti, CMT sistemi, değerlendirme formu, çıkar çatışması, etik ihlal şüphesi veya teknik sorunlarla ilgili sorular için kongre web sitesinde belirtilen resmî iletişim kanalları kullanılmalıdır. Hakemlerin yazışmalarında mümkünse bildiri numarası, bildiri başlığı ve CMT üzerinden aldıkları davet bilgisini belirtmeleri önerilir.
CMT Teşekkür Metni
Why Choose Us
You Get Better Because We Are Better
Viverra felis placerat fringilla tempor consectetuer feugiat facilisis. In parturient egestas penatibus imperdiet.
Discount Up To 30% For First Installation
Facilisi scelerisque augue ac rhoncus odio efficitur nullam quisque magna praesent. Morbi torquent pulvinar cras malesuada erat purus etiam justo accumsan fusce.
+1 555-707-1234
Have Questions?
Our Featured Question Answer You Should Know
Nullam in venenatis urna, eu bibendum tortor. Phasellus at hendrerit ipsum, vitae placerat mauris. Nulla elit turpis, ullamcorper eleifend viverra blandit.